piet-jan van rossum: giacometti cyclus

02 mei 2013

,

Recent voltooide componist Piet-Jan van Rossum na 15 jaar arbeid een avondvullende cyclus rond Alberto Giacometti en zijn echtgenote en muze Annette. De eerste repetities beloven een prachtige première.

Piet-Jan over zijn Annette cyclus:

November 1996 leerde ik Alberto Giacometti kennen door een laat televisie-programma op Nederland 2. Ik werd gegrepen door zijn attitude. De obsessieve zoektocht van G.; zijn droom van een waarachtig werk. Die limitatie om met steeds dezelfde modellen in steeds dezelfde ruimte te trachten tot de kern van zijn ‘materiaal’ door te dringen.

Vijftien uur per dag bracht hij in zijn atelier door, mompelend,  knedend,  kwastend,  sigaretten rokend. Het was zo herkenbaar, die zoektocht naar een utopisch ideaal: die volkomen en essentiële vorm waarin met zo weinig mogelijk materiaal en met zo weinig mogelijk ophef adembenemende schoonheid en spanning gecreëerd zou worden.

Geen kwast te veel. In mijn geval: geen noot te veel. Net als G. wilde ik met dezelfde modellen (een drietal akkoorden) en in hetzelfde atelier (strijkkwartet met enkele toegevoegde instrumenten) een aantal zoektochten ondernemen. Ik wilde als het ware steeds hetzelfde portret neerzetten. Ik zou steeds dezelfde vrouw schilderen.

Intussen zijn er 15 jaar verstreken en heb ik 5 studies geschreven. De titels van mijn werken verwijzen naar portretstudies van G’s vrouw, Annette. Zij poseerde tientallen jaren elke dag een paar uur voor hem.

1997 – 98 schreef ik ‘Annette dans l’atelier’ voor strijkkwartet, 2 ruisviolen, tuba en 2 luidsprekers. Het werd december 2002 voor het eerst gespeeld door het Alpha Contemporary Ensemble in Tokyo. De Nederlandse premiere van het werk op 1 mei 2005 (door het Ives ensemble) was het eerste werk in het eerste programma in de nieuwe zaal van het Muziekgebouw aan ’t IJ te Amsterdam.

2003 schreef ik ‘Annette [1954]’ voor 2 piano’s, strijkkwartet en 2 luidsprekers. Het Finse Aarre ensemble speelde de premiere in Rotterdam. Het Ives ensemble nam het werk in reprise in 2010.

2006 schetste ik ‘Annette offrant un bouquet de fleurs’ voor piano, viool en fluit. Ik voltooide het in 2011 voor trio <mmm…> die het werk opnamen voor liefdadigheidsproject Hibari: een geldinzameling voor de slachtoffers van de 3.11 ramp in Japan.

2012 voltooide ik de cyclus met de delen ‘avec de faux yeux, je dépasse le Sphinx, sans le voir’ voor 2 piano’s, speeldoosje, 4 violen, altviool, cello, fluit en tuba. Voor dezelfde bezetting met toegevoegd een partij voor 4 luidsprekers schreef ik ‘Annette définitivement nue’.  

De delen 1, 2 en 5 bevatten een luidspreker partij. Die bestaat uit een zachte verzameling ruisen die als een lijst om het werk heen staan. Ik verzamel ruisen, ze fascineren me. Alle soorten: elektrische ruis, grammofoonplaat ruis, bandruis, omgevingsruis, noem maar op. Het is in wezen geregistreerde stilte. En ik houd van stilte. Voor deel 2 en 5 ben ik afgereisd naar Stampa, het geboortedorp van Giacometti, en heb daar de stilte op de naburige bergtop opgenomen (wie goed luistert hoort een vlieg langskomen en een vliegtuig in de verte). Alleen in deel 5 gooi ik de deuren open en mag de klinkende wereld binnen: een bergtreintje bij Stampa, koebellen bij Stampa, de kerkklok van Stampa (ook al even te horen aan het eind van deel 1) en heel aan het eind even Poe, de kat, gewoon omdat ik haar er graag bij heb.

Misschien vraagt u zich af wat deel 4 binnen deze cyclus te zoeken heeft? Het was het beeld in Cocteau’s film: Oedipus, blind, loopt de Sphinx voorbij zonder haar te zien; hij is zo dichtbij maar heeft het niet door. Op zijn gesloten oogleden staan twee ogen geschilderd, waardoor hij een griezelig starende blik heeft. Het deed me aan Giacometti’s zoektocht denken, hoe hij steeds net niet het juiste resultaat bereikte en zijn werk als mislukt beschouwde. En beide mannen, C en G, hangen in dezelfde wereld rond, het Parijs van rond de tweede wereldoorlog. In mijn beleving liepen ze dicht langs elkaar en dronken ze in dezelfde bars, misschien ook wel zonder elkaar te zien.

‘Annette dans l’atelier’ is een schilderij uit 1961.

‘Annette [1954]’ is een tekening uit 1954.

‘Annette offrant un bouquet de fleurs’ is een tekening uit 1956.

‘avec de faux yeux, je dépasse le Sphinx, sans le voir’ verwijst naar de film ‘le testament d’Orphée’ (1960) van Jean Cocteau.

‘Annette définitivement nue’ verwijst naar de ets ‘nu de profil’ uit 1955.

PjvR 2013

 

concertgegevens:

donderdag 2 mei 2013          aanvangstijd: 20:15

Muziekgebouw aan ‘t IJ          Piet Heinkade 1             1019 BR Amsterdam

Meer informatie over het concert en kaartverkoop vind u hier (site Muziekgebouw)

Terug naar het Programma