Actueel

violiste Josje ter Haar over onze recente avonturen in Durham

vlnr: Josje, John, Job, Ruben en Richard Rijnvos

Goede plannen ontstaan meestal spontaan in de pauzes tussen je eigenlijke werkzaamheden. Hier zie je ons bijvoorbeeld taartjes eten in Durham, november 2012, tussen de bedrijven door van het Cage-festival waarin wij verschillende concerten speelden. In die week kwam het idee op om in 2013 een festival te houden met Ierse muziek. Fijne componisten genoeg uit dat land!  Bovenaan natuurlijk onze vereerde Gerald Barry. Maar ook Andrew Hamilton heeft geweldige muziek geschreven waar we ons publiek mee verblijd hebben.

Durham 2013 047

links Andrew Hamilton, rechts Gerald Barry

En inderdaad kwamen die twee componisten vorige week (29 november t/m 1 december) naar Durham voor het festival “Ceol Nua”, Iers voor “Nieuwe Muziek”.

Het Smith Quartet, pianiste Noriko Kawai en het Ives Ensemble speelden in de Palace Green van de University Music School drie concerten met muziek van Gerald Barry, Kevin Volans, Donnacha Dennehy, Andrew Hamilton, Dave Flynn, Deirdre Gribbin,  Garrett Sholdice, en Eric Egan.

Toen we Gerald Barry leerden kennen, zo’n 20 jaar geleden, waren we altijd een beetje bang voor hem. Zijn muziek is altijd extreem virtuoos en zijn tempi altijd aan de bovengrens van wat je kunt spelen. Ik herinner me repetities in een lokaaltje in Huddersfield waar we urenlang met hem aan het werk waren, steeds moest het over, de metronoom in de aanslag want hij wilde het tempo tot op het streepje nauwkeurig. Hebben wij intussen zoveel bijgeleerd, of is hij milder geworden? Misschien wel allebei, in ieder geval was hij in de wolken met ons, en bij de repetitie vlogen de kwinkslagen over en weer!

Durham 2013 044

Gerald Barry en Ives Ensemble

Eric Egan, die zich tot nu toe voornamelijk als Noor geprofileerd had (we kenden hem als assistent van Richard Rijnvos aan de universiteit, waar hij tegenwoordig werkt als Teaching Fellow), blijkt ook half Iers te zijn. Daarom speelden we de première van zijn Through the Embers waarbij toevalsoperaties gebruikt werden, geheel in de geest van het ensemble. En we aan de klankschalen moesten:

Durham 2013 034

vlnr: Esther, Eric Egan, Ruben en Rik

Als het Ives Ensemble in Durham is, mogen we ook altijd onze educatieve kant laten zien bij de workshops voor compositiestudenten onder leiding van Richard Rijnvos. Dit (vierde) jaar waren er acht stukken voor verschillende bezettingen. Aan elk stuk hebben we een uur besteed, met aan het eind steeds een provisorische opname. De studenten, die trouwens ook trouw naar onze concerten komen, gaan zo met een duidelijk resultaat naar huis. Voor ons heel intensief, maar afwisselend en bevredigend werk.

Nu we er vier keer geweest zijn voel ik me helemaal thuis in Durham. Maar voor John Snijders, onze pianist en artistiek leider, is Durham nu echt zijn thuis: hij is vorig jaar begonnen als Reader in Music Performance aan de universiteit en hij woont hier sinds september. Gelukkig voor het Ives Ensemble is het maar een uurtje vliegen!

Josje ter Haar

 

 

Reacties op Morton Feldman concert

Valentijn Bijvanck genietend achterin de zaal

Op 3 oktober speelden we het Tweede Strijkkwartet van Morton Feldman in het Muziekgebouw aan ’t IJ in het bijzijn van meer dan 200 mensen. Na afloop verzamelden we reacties, waaronder dit drietal:

“Ik vond Morton Feldmans Tweede Strijkkwartet door het Ives Ensemble fantastisch en ben onder de indruk van de onderneming en studie die het gekost heeft om dat zeldzame concert hier op te voeren. Echt super!”

Valentijn Bijvanck, tentoonstellingsmaker

“Fijn concert: een subtiele, vrije collage van klanken en patronen. De 5 uur vlogen bij mij om. Ik werd steeds wakkerder en bewuster. Ik realiseerde me gaandeweg dat muziek en architectuur in wezen veel gemeen hebben: de balans tussen vrijheid en structuur en tussen traditie en vernieuwing. Als architect heb ik in elk geval veel van dit werk van Feldman geleerd. Dankjewel, Ives Ensemble.”

Bastiaan Gribling, eigenaar Cityscapes Gallery

“Het concert van Morton Feldman’s Tweede Strijkkwartet in het Muziekgebouw was een bijzonder ervaring die ik niet snel zal vergeten. Wat een topprestatie om het publiek vijf uur lang geconcentreerd te laten luisteren en wegdromen tegelijk. De tijd stond even stil.”

Bas van den Broeke, communicatie-adviseur voor kunst & cultuur

Vrij Nederland over Feldman

Na het NRC Handelsblad tipt nu ook Vrij Nederland ons concert in het Muziekgebouw aan ’t IJ op woensdag 3 oktober. Met een mooie typering van Morton Feldman’s vijf uur durende Tweede Strijkkwartet:

“Er valt weinig te begrijpen aan dit strijkkwartet. Het heeft kop noch staart, er ontbreekt een duidelijke opbouw, er er gebeurt zelden iets van uitzonderlijk belang. Urenlang verwennen de vier strijkers hun luisteraars met een gestage stroom van aan elkaar verwante klanken. Wie oplet, hoort veel moois. Wie af en toe wegdommelt, heeft ook een fijne avond.”

Kijk voor meer informatie en kaart op de website van het Muziekgebouw.

 

NRC tipt Feldman

NRC tipt ons Feldman concert van 3 oktober aanstaande in het Muziekgebouw aan ’t IJ. “Het Ives Ensemble laat het betoverende en ruim vijf uur durende Tweede Strijkkwartet van Morton Feldman spreken als geen ander.”

Ives tijdens opening Stedelijk Museum

We openen het culturele seizoen op spectaculaire wijze met een optreden tijdens de opening van het vernieuwde Stedelijk Museum op zaterdag 22 september en een concert met muziek van Aldo Clementi en videokunst van Marcel Duchamp in de prachtige kerk De Duif op zondag 23 september, beide in Amsterdam. De opening van het Stedelijk is helaas alleen op uitnodiging bij te wonen, maar het concert in De Duif is voor iedereen toegankelijk voor slechts 5 Euro!

Stedelijk Museum: mix van moderne muziek in het bijzijn van de koningin

Na een verbouwing van 8 jaar heropent het Stedelijk Museum weer voor het publiek. Op zaterdag 22 september vindt de officiële opening plaats in het bijzijn van koningin Beatrix. Het Ives Ensemble speelt die dag een tweetal programma’s met muziek van mensen die een relatie hebben met de collectie van het Stedelijk, zoals Marcel Duchamp en John Cage, en andere componisten die een band hebben met het ensemble en/of met beeldende kunst.

Dit concert is alleen bij te wonen op uitnodiging van het Stedelijk Museum. De feestelijke opening wordt op zaterdag 22 september wel live door de AVRO en de NOS uitgezonden. Klik hier voor meer informatie.

Lees hier meer

22 SEP in De Duif: muziek van Aldo Clementi en video van Marcel Duchamp

In 2012 speelt het Ives Ensemble op zes zondagen muziek van belangrijke naoorlogse componisten in de prachtige kerk De Duif in Amsterdam. Bij ieder concert is (video)kunst van gerenommeerde hedendaagse kunstenaars te zien.

Op zondag 23 september spelen we voor de vierde keer in De Duif. Met deze keer zes werken van Aldo Clementi en films van o.a. Marcel Duchamp. Toegang is slechts 5 Euro!

Lees hier meer

 

Over het spelen van Morton Feldmans String Quartet II

Zaterdag 14 juli jongstleden speelden de strijkers van het Ives Ensemble – Josje ter Haar, Emma Breedveld, Ruben Sanderse en Job ter Haar – het vijf uur durende Tweede Strijkkwartet van Morton Feldman tijdens de Nacht van Electra in Groningen. Hier een impressie van de spelers.

Het was de eerste van drie uitvoeringen van dit stuk dat zelden wordt gespeeld. Op 3 oktober gaat het nog in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam en op zondag 9 december in de Stadsgehoorzaal in Leiden. 

We staan even wat langer stil bij de voorbereiding van zo’n stuk, de fysieke ervaring tijdens het spelen en de inhoud ervan. Emma Breedveld was de enige van de vier die het stuk nog helemaal moest instuderen, de andere drie hadden het al meermalen uitgevoerd en op cd gezet.

Een deel van de altvioolpartij

Voorbereiding
We beginnen dus met de technische voorbereiding die vooral door Emma wordt beschreven: er zijn 24 (volledige) repetities geweest, en we begonnen met het stuk 2 x helemaal door te werken. Ik had daarbij veel aan de aantekeningen van Janneke van Prooijen, mijn voorgangster op de 2e viool. Het stuk is door het kwartet in een eerdere fase helemaal in kaart gebracht, tempi uitgezocht, maatsoorten aangepast en de partijen per speler op maat gemaakt.

Omdat de partituur zo veelomvattend is zou het onmogelijk zijn de hele partituur voor je te hebben, want dan blijf je omslaan. Er bestonden echter geen partijen per instrument, die moesten dus geknipt en geplakt worden, en wel zo, dat er mogelijkheid is om om te slaan. Een heel gepuzzel, want er is nauwelijks een maat rust in die 5 uur.

Er werd dus in eerste instantie veel gepraat en overlegd. Kleine delen werden los van de context gerepeteerd. Vervolgens werden de delen die we speelden steeds langer tot we in twee generale repetities het stuk in twee keer doorspeelden. Twee maal 2,5 uur dus.

Dat instuderen is een soort reis die je met zijn vieren maakt. Je beklimt een enorme berg met zijn allen. Aan het begin kijk je omhoog en voel je het ontzag en de zorg, gaan we het halen? Onderweg krijg je steeds mooiere vergezichten en kan je zo af en toe ontspannen en genieten. Als er weer een uitdaging, een moeilijk deel dat niet lekker ging, overwonnen is, kan je weer lichter verder.

Als je dan uiteindelijk met zijn vieren op de top staat geeft dat een geweldig gevoel.

Fysieke ervaringen 
De fysieke ervaring is voor iedereen anders. Josje en Ruben hebben geen of weinig  fysieke problemen ervaren, niet in de voorbereiding en niet tijdens het concert.

Emma daarentegen kreeg na de langere doorspeelsessies klachten die haar bij een Feldenkreis therapeute brachten, die zeer goed geholpen heeft bij het oplossen ervan.

Na afloop van de Nacht van Electra

Job stelt zichzelf altijd bij het spelen van zo’n stuk de vraag of hij zichzelf nou flink moet uitputten om conditie op te bouwen of moet hij juist zo weinig mogelijk spelen om zichzelf te sparen. Hij heeft deze keer voor het laatste gekozen en dat is hem goed bevallen.

Inhoud 
Het is altijd weer moeilijk om over de inhoud van de composities van Morton Feldman te spreken. Vast staat dat het is opgebouwd uit patronen. Feldman begon het blad in te delen in 3 systemen van 4 balken (het kwartet dus), daarna zette hij de maatstrepen, 9 maten per regel. Binnen dit raster vulde hij de noten en maatsoorten in.

Hij refereert daarbij aan oosterse, met name Turkse en Anatolische tapijten en de manier waarop die gemaakt werden:

De patronen staan vast; de patronen worden echter uit herinnering geweven, hetgeen betekent dat er geen enkele herhaling dezelfde is. Groen wordt blauw zonder aanwijsbare reden.

Tijdens het spelen ga je een andere wereld binnen. In die wereld verschuiven tijd en ruimte. Spelers en luisteraars verliezen een besef van tijd en ruimte. De ruimte dijt uit en krimpt in elkaar.

Zelfs al moet je als speler voortdurend, van begin tot eind, tellen en geconcentreerd blijven, toch gebeurt er ook dan iets met dat besef.

De spelers corrigeren elkaar ongemerkt bij enig verlies van concentratie. Ze zijn zo op elkaar ingespeeld dat dat geen enkele moeite meer kost.

Elmer Schönberger heeft over Feldmans muziek eens gezegd dat hij van muzikale muggen olifantjes maakt. Het is muziek die tot op het bot is uitgekleed.

Het Kwartet: v.l.n.r.: Emma Breedveld, Job ter Haar, Ruben Sanderse, Josje ter Haar

Je zou ook kunnen stellen dat de composities van Feldman het perfecte muzikale antwoord zijn op het abstract expressionisme in de schilderkunst, en dan specifiek de schilderijen van Mark Rothko en Barnett Newman. Het evenwicht tussen abstractie en werkelijkheid is in beide gevallen zo perfect dat de fysiek voelbare leegte overblijft. 

Voor het kwartet zelf is het werken aan zo’n muzikaal wereldwonder (Job) en het spelen ervan een louterende ervaring. Je beleving van muziek verandert totaal en ieder ander stuk wordt, ook al heeft ieder stuk zijn eigen moeilijkheden, gemakkelijker om te spelen en is in ieder geval nooit meer te lang van tijdsduur.

Allemaal kijken ze uit naar de volgende twee concerten in Amsterdam en in Leiden van dit geweldige strijkkwartet van Feldman. De concerten zullen alle drie totaal verschillende ervaringen opleveren, zoals ook ieder oosters tapijt helemaal eigen en autonoom is, ondanks de vastgelegde patronen.

Kaarten voor het Tweede Strijkkwartet van Morton Feldman zijn te koop via de kassa van het Muziekgebouw aan ‘t IJ.